Hakkında
Bu yolculuğun ilk aşamasında mirasımızı tanımaya ve anlamaya çalıştık. Aile büyüklerimizin anlatılarını dinledik; eski fotoğrafları, belgeleri ve evde bulunan eşyaları bir araya getirdik. Yapının mimari özelliklerini ve korunması gereken değerlerini belirleyebilmek için farklı disiplinlerden uzmanların bilgi ve deneyimlerine başvurduk. Öğrendiğimiz her yeni bilgi, bizi yeniden araştırmaya, geçmişe farklı sorularla bakmaya ve Paşolar Evi’ni bütün yönleriyle keşfetmeye yöneltti.
Zaman içinde korumanın yalnızca yapının fiziksel varlığını sürdürmekten ibaret olmadığını daha iyi anladık. Bu nedenle mimari belgeleme ve proje çalışmalarını; sözlü tarih görüşmeleri, aile arşivinin oluşturulması, fotoğraf ve videoların kaydedilmesi, araştırmaların paylaşılması ve toplumsal farkındalığın artırılmasıyla birlikte ele aldık. Yapıya ve aile tarihine ilişkin somut ve somut olmayan bütün verileri sistemli biçimde belgelemeyi, bir araya getirmeyi ve farklı iletişim araçları aracılığıyla paylaşmayı amaçladık. Her yeni keşif, bizim için yeni bir koruma aracına ve çalışma alanına dönüştü.
Paşolar Evi Koruma Girişimi aracılığıyla edindiğimiz deneyimin yalnızca bu yapıyla sınırlı kalmamasını; benzer aile miraslarının ve tarihî yapıların korunmasına katkı sunabilecek bir modele ve yol gösterici bir kaynağa dönüşmesini arzuluyoruz. Çünkü korumanın yalnızca uzmanların veya kurumların değil, mirasla bağ kuran herkesin katılabileceği uzun soluklu ve kolektif bir süreç olduğuna inanıyoruz.
Bugün Paşolar Evi Koruma Girişimi; geçmişi araştıran, bugünün koruma sorumluluğunu üstlenen ve yapının çok katmanlı belleğini gelecek kuşaklara aktarmaya çalışan ortak bir çabanın adıdır. Bu belleği belgeleyerek Kuşadası’nın yerel kültürel mirasının görünür bir parçası hâline getirmeyi amaçlıyor; öğrendiklerimizi, keşfettiklerimizi ve karşılaştığımız güçlükleri paylaşmayı sürdürüyoruz. Çünkü bir mirasın ancak bilindiğinde, anlaşıldığında, paylaşıldığında ve birlikte sahiplenildiğinde korunabileceğine inanıyoruz.
Bir mirası korumak, öncelikle onu tanımakla başlar. Mirası tanımak anlamayı, anlamak ise korumaya yönelik bir sorumluluk geliştirmeyi beraberinde getirir. Paşolar Evi Koruma Girişimi de bu düşünceden hareketle; ailemize ait tarihî bir yapıyı, onunla birlikte şekillenen yaşamları ve kuşaktan kuşağa aktarılan hatıraları koruma isteğiyle ortaya çıktı.
Paşolar Evi, ailenin yaklaşık iki yüzyıla yayılan göç, yerleşme ve aidiyet hikâyesinin somut bir temsilcisidir. Aynı zamanda aile üyelerinin anıları, sözlü anlatıları ve gündelik yaşam pratikleriyle şekillenen, yaşayan bir kültürel miras alanı niteliği taşımaktadır. Kalem işi bezemeleri, geleneksel ahşap işçiliği, yapım teknikleri ve mekânsal kurgusuyla Kuşadası’nın tarihî konut mimarisine ilişkin önemli bilgiler barındıran yapı; mimari değerlerinin ötesinde, aile belleği ile kentin yerel tarihini bir araya getiren çok katmanlı bir hafıza mekânıdır.
Tarih
Paşolar Ailesi Kimdir?
Paşolar Ailesi’nin Kuşadası’ndaki geçmişi, 1821 yılında Mora Yarımadası’nda başlayan Yunan İsyanı’nın ardından gerçekleşen göç hareketlerine dayanmaktadır. Aile anlatılarına göre Paşolar, söz konusu dönemde sekiz gemiyle Mora’dan Kuşadası’na gelen ve daha sonra Kaleiçi’ne yerleşen ailelerden biridir. İzleyen kuşaklar boyunca kent yaşamının bir parçası hâline gelen aile, Kuşadası’nın köklü yerel ailelerinden biri olarak varlığını sürdürmüştür. Günümüzde Paşolar Ailesi’nin üyeleri Türkiye’nin ve dünyanın farklı bölgelerinde yaşamaktadır.
Paşolar Ailesi ile bugün “Paşolar Evi” olarak anılan yapının yollarının kesişmesi ise ailenin göç sonrasındaki yaşamına ve kuşaklar boyunca kurduğu ilişkilere dayanmaktadır. Aile anlatılarına göre Paşo Ahmet Efendi, 1821 sonrasında Mora Yarımadası’ndan Kuşadası’na göç edenler arasında yer almış; oğlu Mehmet Efendi ise Kuşadası’nda dünyaya gelmiştir. Yaşamının sonraki dönemlerine ilişkin bilgiler sınırlı olmakla birlikte, Paşo Mehmet Efendi’nin Kaleiçi’ndeki Bahar Sokak’ta bulunan iki katlı bir evde yaşadığı bilinmektedir. Mehmet Efendi, yine Bahar Sokak’ta doğan Saliha Hanım ile evlenmiş; çiftin Şahide, Necibe, Ahmet Şükrü ve Hatice adlarında dört çocuğu olmuştur.
Paşo Mehmet Efendi’nin 1916 yılında gerçekleşen bombardıman sırasında hayatını kaybetmesinin ardından Saliha Hanım, çocuklarıyla birlikte komşu konumdaki baba evine dönmüştür. Günümüzde Paşolar Evi olarak bilinen bu yapı, böylece ailenin sonraki kuşaklarının yaşamına ev sahipliği yapmaya başlamıştır. Çocukların yetişip evlenmelerinden sonra, Ahmet Şükrü Ege’nin eşini kaybetmesinin ardından aile evine dönen ablası Şahide Hanım’ın yaşam alanı olmayı sürdürmüştür.
Ahmet Şükrü Ege’nin Şaheste Hanım ile evlenmesiyle birlikte aile yeni bir kuşakla genişlemiştir. Çiftin Mehmet Emin, Mücella, Adnan, Erdoğan, Mualla, Özcan, Ali Cengiz ve Yıldız adlarında sekiz çocuğu bu evde dünyaya gelmiş ve yetişmiştir. Bu yönüyle Paşolar Evi, yalnızca fiziksel bir barınma mekânı değil; doğumlara, evliliklere, kayıplara ve kuşaklar arası aktarılan gündelik yaşam pratiklerine tanıklık eden bir aile hafızası mekânıdır. Yapı, içinde yaşanan hayatlar ve kuşaktan kuşağa aktarılan anlatılar aracılığıyla güçlü bir manevi ve kültürel anlam kazanmıştır.
Paşolar Evi Nerededir?
Paşolar Evi, Kuşadası’nın tarihî kent merkezinde, Kaleiçi sınırları içerisinde yer alan Camikebir Mahallesi’nde, Bahar Sokak üzerinde yer almaktadır.
Yapının kesin inşa tarihi henüz tespit edilememiştir. Bununla birlikte, odalardan birinin girişinde bulunan pahlı alınlık üzerindeki Hicrî 1229 tarihli kitabe, Miladi 1814 yılına karşılık gelmektedir. Bu tarih, yapının bütünüyle aynı dönemde inşa edildiğini kesin olarak göstermese de 1814 yılına tarihlendiğini ve Paşolar Evi’nin en az 210 yıllık bir geçmişe sahip olduğunu söylemek mümkün.
